ŞEMSETTİN HALİLİ
Büyük astronomi bilginidir.
İlmi çalışmaları onun astronominin temel taşı haline
gelmiştir. Çalışmaları hakkında bilgimiz olsa da hayatı hakkında geniş bilgiye
ne yazık ki, sahip değiliz. Doğum tarihi bile bilinmemekte, vefatı ise 1397
olarak tahmin edilmektedir.
Şemseddin Halili, o
zamana kadar Avrupa’da ve İslam dünyasında benzerine rastlanmayan vakit
cetvelleri hazırladı. “ Halili” adıyla meşhur olan bu cetvellerle namaz
vakitleri tesbit ediyordu.
Şemseddin Halili, cetvelinde Şam enlemini esas alıyor, ona
dayanarak zamanı, namaz vakitlerini tayin ve kıbleyi tesbit ediyordu. Kıbleyi
belirlerken enlem ve boylam farklarından faydalanıyordu. Bu matematik cetvelle
her enlemde küresel astronomi problemlerini kolaylıkla çözüyordu.
Şemseddin Halili, dünyanın ekseni etrafındaki eğimini de
hesapladı. Bunu 23 derece 21 dakika olarak tesbit etti.
Küresel astronomi konusunda birçok problemleri çözdü. Üçlü
denklemler kurdu ve bunların kullanılışını etraflıca anlattı.
RUBU ALETİNİ KEŞFETTİ
Dr. M. Cemaleddin Fendi’ye göre ayrıca Halili “Rubu Aleti” denilen kadranı da keşfetti. Bunlar dürbünlerin keşfine kadar astronomide gözlem aracı olarak kullanıldı. Şimşir gibi sert tahtadan veya fildişinden yapılan bu aletle yıldızların yüksekleri ölçülür, namaz vakitleri tesbit ve kıble tayin edilirdi. Bugün Kahire kütüphanesinde bulunan bir eserinde, Halili, bu alet hakkında bilgi vermektedir.
Eserleri şu şekilde sırayabiliriz:
Vakit cetveli (Cedavil-ül Mikat): Bu eserin bir nüshası
Paris Kütüphanesinde, bir benzeri de Kahire kütüphanesinde mevcuttur.
Küresel astronomi problemlerin çözümünde kullanılan Halili
Cetveli
Dairelerin ayrılması ve gece gündüz cetvelleri
Kıble cetvelleri
Halili ve akranların astronomideki başarıları Kopernik’e de
tesir etmiş, bunları bir noktaya kadar kendi çalışmalarına esas yapmıştır.
0 Yorumlar