Cahiz küçük yaştayken ilim toplantılarına katılırdı. Kısa zamanda kendini yetiştirdi ve eserler vermeye başladı. Bir eserini okuyan ve hoşuna giden Halife Me'mun ( 786-833) onu saraya aldı.
Daha çok edebiyat ve kelam sahasında tanınan Cahiz aynı zamanda zooloji ve antropolojinin de öncülerinden sayılır. Yazdığı eserlerde bu konuda yeni fikirler ileri sürmüştür.
Bazı hayvanlar için binlerce seneden beri göç zorunlu bir ihtiyaç olarak edegelmiştir. Hayvanlar hareket etmek veya yok olmak çabasını veregelmişlerdir. Cahiz, '' Kitab-ül Hayvan'' adlı eserinde göçler üzerinde de durdu, bunların göçmen kuşlar üzerinde meydana getirdiği değişmeleri inceledi, çevreye intibak şartlarını araştırdı, hayvanlar psikolojisinin temellerini attı.
Cahiz kuru distilasyona tabi tutmak suretiyle, hayvan gübresinden amonyak elde etmeyide başardı.
- ESERLERİ
Cahiz çeşitli ilim dallarında eserler vermiştir. Bu eserlerinde delil, deney ve tarihe dayanmaktadır. Mesela o zamanlar halk arasında yaygın olan bir inanç vardı: Yılanların sadef otu kokusundan kaçtığı zannedilirdi. Cahiz, bunlara inanmadı. Bir kısım deneyler yaptı ve bunların yanlış olduğunu ortaya çıkardı.
Eserleri incelendiğinde onun aynı zamanda iyi bir psikolog olduğu da ortaya çıkar.
Cahiz'in antropoloji ve tabiat ilimleriyle ilgili eserleri şunlardır:
- Kitab-üz Zer v'en Nahl (Buğday ve Hurma)
- Kitabüs Süraha vel Hucana
- Kitabüs Sudan ve Bizan ( Siyah ve Beyaz Irklara Dair)
- Kitabül Bağl ( Katır Hakkında)
- Kitabül Maadin ( Madenler Kitabı )
Bu eserlerinde Cahiz, bilgi vermekten çok okuyucuyu eğlendirerek malumat sahibi etmeyi hedef alır.
- Kitabül Mesail (Kibir ve kıskançlık konularını işler)
- Kitabül Hayevan (Hayvanlarla ilgili kitap) : Cahiz'in zooloji dalında yazdığı en önemli eserlerinden birisi budur. Eser İslam dünyasında tabiatı incelemenin ilk ürünlerinden biri sayılır. Eserde Aristo'dan nakiller bulunmasına rağmen Yunan tesiri oldukça azdır. Cahiz eserini işlerken tabiattaki dengeyi, birliği dikkatlere sunar. Bu birliğin '' BİR'' olan Allah'tan geldiğini ifade eder.
Cahiz bu eserinde hayvanlardan bahseder. Hayvan psikolojisiyle ilgili teorilerini bu eserinde ortaya atar.
Kendine has özellikleri, hicivleri, nükteleri ve ilmiyle şöhret bulan Cahiz'in ahlakla ilgili bazı eserleri vardır.
- İLİMDEKİ TESİRİ
Cahiz'in Arap edebiyatı üzerinde tesiri oldukça büyüktür. Mubarrad, İbni Fakih (çoğrayacı) ve Salebi onu doğrudan doğruya taklit etmişlerdir. Beyhaki '' İyi ve Kötü Şeyler Kitabı '' ile '' Güzellikler ve Zıtlar Kitabı'nda Cahiz'in tesirinde kalmıştır.
Cahiz'e hayran olan Mesudi ondan sık sık nakillerde bulunur. '' İhvanüs Safa Risaleleri'' üzerindeki tesiri büyüktür. Kazvini ve Demiri gibi zoologlar da Cahiz'in eserinde fazlasıyla faydalanmışlardır.
0 Yorumlar