Cabir Bin Eflah

              ÇUBUKLU GÜNEŞ SAATİ YAPAN BİLGİN

Ortaçağın büyük astronom ve matematikççilerindendir. Avrupa'da ''Geber filius Afflae'' adıyla şöhret  bulan bu İslam bilgini, Endülüs Emevi Devleti'nin Sevilla şehrinde doğdu. 12. yüzyılın ortasına doğru vefat etmiş olduğu tahmin edilmektedir

İlmi Hizmetleri

    Cabir Bin Eflah, Batlamyus'un ( 85- 165) bazı görüşlerini sert bir şekilde tenkit etti. Bunlardan en önemlisi, Merkür ve Venüs'ün gözle görülen paralakslara sahip olmadıkları fikrini çürütmesidir.

    

    Cabir Bin Eflah'ın hizmetlerinden biri de Rasathane yapımında olmuştur. 1190'da Endülüs'ün Sevilla ( İşbiliyye) şehrinde yapılan rasathane, bizzat onun kontrolü altında yapılmıştır.

Çubuklu Güneş Saati

Usturlab, Müslümanların icadıdır. Onu geliştirenler de yine Müslüman bilginlerdir. Onlar yıldızların yer ve açıklıklarını ölçen ''Azimut Kadranları'' yaptılar Cabir Bin Eflah öylesine bir azimut kadranı ( çubuklu güneş saati) yapmıştı ki, bugünkü teodolit parçalarını ihtiva edecek mükemmellikteydi. Cabir'in gerçekleştirdği bu azimut adranı Avrupa'da ancak 3 asır sonra, Königsberg'de, ''Regiomon tanus'' adıyla anılan Alman Johnn Müller tarafaından 1450 tarihinde, o modele uygun şekilde yeniden yapılabildi.

''koa A = kos a. sin B'' prensibi: Trigonometri üzerinde yazılar kaleme alan Cabir daha çok küre ve düzlem trigonometri üzerinde durdu. Bilhassa küresel trigonometriyle ilgili prensiplerden bir sonuç elde edebilmek için, '' 4 boyut kuralı'nı kullandı. Ve dünyada ilk defa, dik açılı üçgen için beş temel prensibi ortaya koydu. ( kos A = kos a. sin B)

Düzlem trigonometride ise, Batlamyus usulüne göre hareket etti, Yani sinüs ve kosinüs tabilerini kullanma yerine problemleri kiriş yardımıyla çözdü.

Cabir Bin Eflah'ın  günümüze kadar gelen en önemli eseri '' İslahul Mecisti '' adıyla tanınan, Kitabul Hey'e ( astronomi kitabı)dır. Bu eserinde Cabir, Batlamyus'u tenkit etmiş, bazı işlmi hatalarını ve buluşlarındaki eksiklikleri ortaya koymuştur.

Küre ve düzlem trigonometrilerden de, aynı eserde, geniş biçimde bahsetmiştir.

Eseri, Gerrard de Cremona, Latince'ye tercüme etti ve daha sonra bu tercüme Petrus Apianüs tarafından 153 ' te Nürnberg'de basıldı. Eser bugün Berlin ve Escurial'de bulunmaktadır.