- OSMANLILARIN İLK ASTRONOMU
Kadızade,Osmanlı Türklerinin ilk ve gerçek astronomudur.Osmanlı bilgin ve matematikçilerinin kıdem ve ehliyetçe en yüksek olanıdır.Eserleriyle Batı bilim dünyasında ün kazanmış bir bilginimizdir.
Son derece dürüst ,alçak gönüllü ve yaradılışa sahip olan Kadızade, Bursa medreselerinde öğrenimini tamamladıktan sonra Horosan'a oradan da Semerkant'a gitti.Rumi denilmesinin sebebi de Anadoludan gelmiş olmasındandır.
Molla Fenariden ders alan Kadızade,doyumsuz denecek kadar bilim aşığıydı.Maveraünnehir ve Horosan taraflarına gitmesi de oradaki bilgilerin matematik ve astronomide ileri gittiklerini öğrenmiş olmasıydı.İlmini ilerletmek,ortaya yeni eserler koymak üzere 1362 yılında Bursa'yı terketti.Horasan bölgesine gitti.Curcan'da Seyyid Şerif Cürcani'den dersler aldı.Daha sonra Maveraünnehir bölgesine,Semerkant'a geçti.Burada ilmini daha da ilerletti.Uluğ Bey'e hoca oldu.
- Fizik Kurallarını Astronomiye Uyguladı
İlmi kişiliğine gelince;Kadızade Rumi 15.yüzyılın başlarında matematiği astronomiye en güzel şekilde uygulayan bit bilgindir.Gerekli olan fizik kurallarını astronomiye ilk uygulayan da odur.
Semerkant ve çevresinde öyle meşhur oldu ki,Molla Cami gibi,devrinin en büyük bilginleri bile onu dinlemeye ,ilminden faydalanmaya gelirlerdi.
- ULUĞ BEY'E HOCA OLDU
Semerkant Rasathanesinde matematik ve astronomi dersleri okutan Kadızade;Uluğ Bey Fethullah Şirvani ve Ali Kuşçu gibi büyük bilginler yetiştirdi.
Kadızade Rumi ,bir ilmi hey'et kurdu ve heyetin başkanığını üstlendi.Uluğ Bey'in Ziyci'ni hazırlamasına yardım etti.Bu Ziyc orta zamanın en sistemli ve en mükemmel cetveli,bir yıldız kataloğu durumundaydı.
Kadızade Rumi'nin verdiği eserler Batı ve Doğu bilim dünyasında uzun sure değerini korudu.Osmanlı medreselerinde de uzun müddet okutuldu.En önemli eserleri şunlerdır:
- Muhtasar-ı Fi-i Hisap(hesap özeti):Matematikle ilgili bu eseri zamanın bilim dili olan Arapça'yla yazılmıştır.Zamanın be anlaşılır ve faydalı bir matematik kitabıdır.
Eserdeki trigonometrik bilgiler de zamanı için oldukça önemlidir.
Risalet-ül Ceyp:Trigonometri'ye dair bir eserdir.Bir derecelik yayın sinüsünü hesap etmesi bakımından önemlidir.
Semerkand Rasathanesinin ilk müdürü olan Gıyasüddin Cemşid, Kadızadenin yalnız dostluğunu değil,aynı zamanda takdir ve hayranlığını da kazanmıştır.
Aritmetik ve geometri kaidelerine dayanarak ,bir derecelik yayın sinüsünü tesbit eden ve bu hususta bir de risale neşreden Gıyasüddin,bu eseriyle haklı bir şöhrete ulaşmıştı.Kadızade ,bu risaleyi açıklayarak ve yorumluyarak ikinci bir risale kaleme aldı.İşte bu eser ''Riyasetül Ceyp''dir Bu kitapta Kadızade'nin düzeltme ve ilaveleri yer almaktadır.
0 Yorumlar