İLK KATARAKT AMELİYATINI GERÇEKLEŞTİREN MÜSLÜMAN DOKTOR KİMDİR?

          AMMAR bin ALİ el-MAVSILİ

Onbirinci yüzyılın en tanınmış ve orjinal göz doktorlarından biridir.Asıl adı Ebu-l Kasım Ammar bin Ali el-Mavsili'dir.

Önce Irak'ta sonra da Mısır'da oturmuştur.Kitabında anlattığına göre;uzak ülkelere seyahatte bulunmuş,bu zaman zarfına doktorluk etmiş ve ameliyatlar yapmıştır.Bu seyahatler bir taraftan onu Horosan'a, diğer taraftan Filistin ve Mısır'a götürmüştür.

Bu bahsettiğimiz kişi tabii ki de AMMAR bin ALİ'dir 

Ammar ,meşhur göz hekimi Ali bin İsa'nın çağdaşıdır.Fatimi Hükümdarı Hakim Biemrillah'ın 996-1020 yılları arasındaki hükümdarlığı döneminde Mısır'da bulunmuş göz hastalıkları ve tedavisiyle ilgili meşhur eserini burada yazmıştır.

Ammar tıbbın oftalmoloji(gözle iligili bilim)

dalında çok değerli iki eser vermiştir.Bunlardan en meşhuru ''KİTABUL MÜNTEHAB fi İLAC-Lİ AYN=GÖZ TEDAVİSİNDE KULLANILAN SEÇME MADDELER''adındaki eseridir.

Eser ALİ bin İSA'nın ''TEZKİRE'' adlı kitabına göre daha orjinaldir.Asırlar boyunca göz yapısı, hastalıkları ve tedavisi konularında eşsiz kalan bu eserin en belirgin özelliği mantıki bir düzenleme içerisinde özlü birifadeyle kaleme alınmış olmasıdır.

• NELERDEN BAHSEDİYOR?

Ammar eserine kitabı niçin yazdığını belirten bir önszöle girmektedir.Önce gözün anatomisinden bahsetmekte ve daha sonra ;göz kapakları,göz yaşı kanalları,göz bebeği ve göz sinirleir hastalıklarının tedavi şekillrini anlatmaktadır.Bu hastalık ve tedavilerinden son derece açık bir dille söz etmektedir.Bilhassa özel muayene, tedavi ve ameliyatlarını canlı bir üslubla anlatmaktadır.Açıkladığı 6 katarakt ameliyatı oldukça enteresandır.

• AMMAR'I ÜNE KAVUŞTURAN KEŞİF

Ammar'ı asıl üne kavuşturan keşfi,kendine has bir metodla katarakt ameliyatını günümüzden bin yıl kadar önce gerçekleştirmiş olmasıdır.Ammar yumuşak cinsten kataraklar için içi oyulmuş bir tüp kullandı.Bu tüple kataraktı emerek çıkarmayı başardı.Ve bunu kitabunda detaylarıyla anlattı.

• Bu ameliyat o kadar şöhret buldu ki,bu sahada eser yazanlar onun bu konuları anlatan kitabını ya aynen aldılar, ya büyük ölçüde istifade ettiler,ya da kaynak olarak onu gösterdiler.Mesela: onikinci yüzyılda yaşayan GAFİKİ, tıbla ilgili yazdığı ''Murşid'' adlı eserinde,Ammar'dan fazlasıyla faydalanmıştır.13.yy sonunda yaşamış bulunan Hama'lı Selahaddin,yazdığı ''Nur-ul Uyun'' adlı eserinde Ammar'ın bu ameliyatla ilgili kısmını hemen hemen kelimesi kelimesine kitabına almıştır.
• ÇEŞİTLİ DİLLERE TERCÜME EDİLDİ

Kitab-ül Müntehap'ın asıl ve tam Arapça nüshası bugün Mısır Milli Kütüphanesinde'nde bulunmaktadır.

Diğer bir Arapça asıl nüshasının üçte ikilik bölümü Ecurial de korunmakta ve 889 numarada kayıtlı bulunmaktadır.Fakat bu yazma harap olmuş durumdadır,bazı cümleler daha ortadayken birden bire kesilivermektedir.

Eser 13.yüzyılda Roma'da yaşayan Nathan ha Meathi tarafından İbranice'ye tercüme edilmiştir.Bu tercüme günümüze kadar gelebilen oldukça mükemmel bir tercümedir.Ortaçağda Arapça'dan Latince'ye çevrilen diğer eserlere göre daha anlaşılabilir bir özelliğe sahiptir.

15.yüzyılda da Latince'ye tercüme edilen Kitab-ül Müntehap Almanca bir tercümesi 1905'de Leibzig'de J.Lippert ve E.Mittwoch yazılan bir eserde çıkmıştır.

• YÜZYILLARCA DERS KİTABI OLARAK OKUTULDU

Son yüzyıllarda eserin ehemmiyetini ilim dünyasına duyuran ise Max Meyerhof olmuştur.Max Meyerhof,Ammar hakkında derin araştırmalara girişmiş, hakkında geniş incelemelerde bulunmuştur.Eserinde bazı parçaları''LAZ OPARECİONES DE CATARACK D'AMMAR İBN ALİ AL-MAVSİLİ'' adıyla İspanyolca,Fransızca,Almanca ve İngilizce olarak neşretmiştir.Max Meyerhof ,Ammar'ın emme metodu ile katarakt ameliyatı yaptığını ve bu işte içi boş bir iğne(tüp) kullandığını,bu icadın ona ait olduğunu özellikle belirtmiştir.

Kitab-ül Müntehab,18.yüzyılın birinci yarısına kadar göz hastalıkları konusunda en iyi ders kitapları

arasına yer almıştır.

KATARAKT NEDİR?

Katarakt, göz bebeğinin arkasında bulunan ve görmeyi sağlayan doğal göz merceğinin saydamlığını kaybederek matlaşmasıdır. Başka bir deyişle görüşün, buğulanmış bir camın arkasından bakıyormuşçasına bozulmasıdır.

Katarakt, orta yaş üstü kişilerde görülen bir göz hastalığı olmakla beraber, yenidoğan bebeklerde, şeker hastalarında, göze gelen fiziksel darbeler sonrasında ve uzun süreli kortizonlu ilaç kullananlarda görülebilen bir göz hastalığıdır.

KATARAKT BELİRTİLERİ

– Görmede yavaş yavaş azalma
– Işığa hassasiyet (göz kamaşması)
– Çift görme
– Okuma zorluğu
– Gece görüşünde bozulma
– Renklerde soluklaşma veya sararma
– Gözlük numaralarının sık değişmesi

KATARAKT NEDENLERİ

Kataraktların çoğu, yaşlanma veya yaralanmalar neticesinde gözünüzün merceğini oluşturan dokuyu değiştirdiğinde gelişir. Diğer sağlık sorunlarına neden olan bazı kalıtsal genetik bozukluklar katarakt riskinizi artırabilir. Kataraktlar, diğer göz rahatsızlıklarından, geçmiş göz ameliyatlarından veya diyabet gibi tıbbi durumlardan da kaynaklanabilir. Steroid ilaçlarının uzun süreli kullanımı da katarakt gelişmesine neden olabilir.

KATARAKT NASIL OLUŞUR?

Kataraktların oluştuğu mercek, gözünüzün renkli kısmının (iris) arkasında bulunur. Objektif, gözünüze giren ışığı odaklar, retinada net ve keskin görüntüler üretir (gözdeki ışığa duyarlı zar, bir kameradaki film gibi çalışır).

Yaşlandıkça, gözünüzdeki lensler daha az esnek, daha az şeffaf ve daha kalın hale gelir. Yaşa bağlı ve diğer tıbbi durumlar lens içindeki dokuların parçalanmasına ve bir araya toplanmasına neden olur; bu da lens içindeki küçük alanları bulanıklaştırır.

Katarakt gelişmeye devam ettikçe, bulanıklaşma daha da yoğunlaşır ve lensin daha büyük bir kısmını içerir. Bir katarakt, ışığın lensin içinden geçerken dağılmasını engeller ve keskin bir şekilde tanımlanmış bir görüntünün retinaya ulaşmasını engeller. Sonuç olarak, görüşünüz bulanıklaşır.

Kataraktlar genellikle her iki gözde de gelişir, fakat eşit olarak değil. Bir gözdeki katarakt diğerlerinden daha gelişmiş olabilir ve gözler arasındaki görüş farklılıklarına neden olabilir.

KATARAKT TEDAVİSİ

Katarak tedavisinde tek seçenek ameliyattır. Katarakt görme keskinliğini belli bir seviyeye azalttığındamutlaka tedavi edilmesi gerekir. Başlangıç seviyesinde katarak hastanın mesleki fonksiyonlarını veya günlük yaşamını olumsuz etkilemeye başladıysa erken evrede tedavi edilebilir. Katarakt cerrahisinde son yıllarda önemli yenilikler yaşanmaktadır. Premium göz içi lenslerin kullanımıyla birlikte hastalar katarakt ameliyatı sonrası yaşamlarını eskiye oranla daha konforlu bir şekilde sürdürebilmekte ve multifokal göz içi lensler sayesinde gözlük kullanmadan uzağı ve yakını rahatça görebilmektedir.

Katarakt cerrahisi, matlaşmış lensin çıkarılmasını ve yapay lensle değiştirilmesini içerir. Göz içi lensi olarak adlandırılan yapay lens, doğal merceğinizle aynı yere yerleştirilir.

Bazı insanlar için, diğer göz problemleri nedeniyle yapay bir lens kullanımı uygun olmamaktadır. Bu durumlarda, katarakt giderildikten sonra görme, gözlük veya kontakt lensler ile düzeltilebilir.

Katarakt cerrahisi genellikle ayakta tedavi edilir, bu da ameliyattan sonra hastanede kalmanız gerekmeyeceği anlamına gelir. Katarakt ameliyatı sırasında, göz doktorunuz göz çevresindeki bölgeyi uyuşturmak için lokal anestezi kullanır, ancak genellikle prosedür sırasında uyanık kalırsınız.

Katarakt cerrahisi genellikle güvenlidir, ancak enfeksiyon ve kanama riski taşır. Katarakt cerrahisi retina dekolmanı riskini artırır. İşlemden sonra, birkaç gün rahatsızlık hissedersiniz. İyileşme genellikle sekiz hafta içinde gerçekleşir.

Her iki gözde katarakt cerrahisine ihtiyacınız varsa, doktorunuz ilk ameliyattan sonra iyileştikten sonra ikinci gözde kataraktı çıkarmak için ameliyat planlayacaktır.