Ali Kuşçu(?-1474)
Ünlü bir Türk astronomi ve matematik bilginidir.Asıl adı Ali Bin Alaeddin Bin Muhammed'dir.Babası Uluğ Bey'in kuşcubaşısı olduğu için bu soyadla meşhur olmuştur.Maveraünnehir bölgesinde doğduğu söylendiği halde nerede,ne zaman doğduğu kesin olarak bilinmemektedir.1474'te İstanbul'da vefat etmiştir.Mezarı Eyüp Sultan Türbesi haremindedir.
Doğu ve Batı dünyasının 15.yüzyılın müstesna bir alimi olarak tanıdığı Ali Kuşçu,Batılı bilgin. W.Barthold'un ifadesiyle ''Yaşadığı Yüzyılın Batlamyus'u'' dur.Zamanında dünyanın en önde gelen bilginleri arasında yer almaktadır.
İlk ve dini öğrenimini Semerkant'ta yaptı.Daha küçük yaşlardayken matematik ve astronomiyle ilgilenmeye başladı.Devrin ünlü bilginleri olan Uluğ Bey (1394-1449) Bursalı Kadızade Rumi (1337-1430) Gıyasüddin Cemşid'den (?-1429) matematik ve astronomi dersi aldı.1421 tarihinde kurulan Semerkant rasathanesine Kadızade Rumi'nin vefatından sonra müdür oldu.
Uluğ Bey'in Ziyci'nin hazırlanmasında büyük emeği geçen Ali Kuşcu'yu şöhrete kavuşturan eseri,İslam dünyasında ''Şerh-i Cedid'' ünvanıyla meşhur olan eseridir. Ali Kuşcu bu eserini Nasırüddin Tusi'nin (1201-1274) ''Tecrid-i Kalem''inin şerhi olarak yazdı ve Ebu Said Han'a ithaf etti.
- Ayın Şekillerini Anlatan Kitap
İlmini artırmak için Kirman'a gitti.Orada ayın şekillerini anlatan ''Hall-ü Eşkal-ül Kamer Risalesi''ni yazdı. Semerkant'a döndüğünde ,
eserini Uluğ Bey'e okuyunca Uluğ Bey'in takdirlerini kazandı.Onun vefatından sonra hacca gitmeye karar verdi. Giderken Tebriz'e uğradı. Orada Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan'dan büyük ilgi gördü. Daha sonra Osmanlılarla barış sağlamak için elçi olarak gönderildi.
Doğu ve Batı'nın ünlü bilgin ve san'atkarlarını etrafına toplamayı seven Fatih Sultan Mehmet Han,Ali Kuşçu'nun ilmine hayran kaldı ve onu İstanbul'a davet etti.
Ali Kuşçu ,elçilik görevini bitirdikten sonra yüz kişilik yakınıyla birlikte İstanbul'a geldi.İlme ve ilim adamına büyük değer veren Fatih Sultan Mehmed o günün şartları içerisinde onu günde 200 akçe gibi yüksek ücretle, Ayasofya Medresesine müderris tayin etti.Özel kütüphanesininde müdürlüğünü de ona verdi.
İstanbul'daki ilmi çalışmaları ve verdiği derslerle çağını aştığını gösteren Ali Kuşçu, Mirim Çelebi,Hoca Sinan Paşa ve Molla Lütfi gibi büyük bilginler yetiştirdi.
- ESERLERİ
Ali Kuşçu'nun çalışmalarını iki kısma ayırmak gerekir.Bunlar:
1)Astronomi ve matematikle ilgili olanlar
2)Kelam ve filolojiye ait olanlar
Ali Kuşçu'yu ilim öncüsü yapan,birinci kısımda yer alan eserleridir.
- Son Söz
Son söz olarak diyebiliriz ki, Ali Kuşçu, ilmi ve fikri çalışmalarıyla çağını ve çağdaşlarını aşan birilim adamımızdır.O ilim tarihi önünde yerini almış, dindar bir Müslüman, vatansever bir Türk'tür.
0 Yorumlar